Henrik Ibsen – Yaban Ördeği

Henrik Ibsen 20 Mart 1828’de Norveç’in Skien kentinde dogdu. Babasi Knud Ibsen üç bin nüfuslu bu küçük kiyi kentinin önde gelen is adamlari arasindaydi, içinde her sey satilan büyük bir magazasi, ayrica bir içki yapimevi vardi. 1825 yilinda Skien’in en zenginlerinden Altenburg ailesinin kizi Marichen ile evlenmisti. Knud ile Marichen’in ilk çocugu Johann Altenburg, Henrik’in dogumundan üç hafta sonra öldü. Henrik’in ardindan dört çocuklari daha oldu: Johann Andreas 1830, Hedwig Kathrine 1832, Nicolai Alexander 1834 ve Ole Paus 1835. Henrik’in çocukluk yillarindaki mutlulugu uzun sürmedi. Isleri ters dönen Knud Ibsen bütün malini mülkünü satmak zorunda kaldi, kisa sürede her seyini yitirdi, aile yoksulluga düstü. Skien’in dört kilometre kuzeyine düsen Venst¿p’daki çiftlik evine tasindilar, burada yoksulluk içinde sekiz yil geçireceklerdi. Knud Ibsen’in is basvurulari sonuçsuz kaldi. Çiftlikten pek para kazanamiyordu, sonunda kendini içkiye verdi. Bu düsüs Marichen’i de çok etkiledi, giderek kendi içine kapandi, suluboyayla, tahta bebeklerle kendini avutmaya çalisti. Henrik oyundan hoslanmayan bir çocuktu, insanlara pek sokulmaz, daha çok mutfagin yanindaki küçük odaya kapanir, orada resim yapar, okur, kuklalariyla ugrasirdi. Bu arada kuskusuz Skien’e turneye gelen Danimarka topluluklarinin temsillerini de izliyordu. Ilkokulu Skien’de okudu, bunun için dört kilometrelik yolu her gün yürüyerek gidip gelmek zorundaydi, amaci tip ögrenimi yapmak, hekim olmakti. 1841’de onu din adamlarinin yönetimindeki bir okula verdiler.


Henrik en çok din dersiyle antik çag tarihinden hoslanmisti, Tevrat ile Incil’den olusan kutsal kitabi severek okuyordu. 1843 yilinda aile yeniden Skien’e tasindi. Ayni yilin aralik ayinda Henrik Grimstad’a gitti, orada bir eczacinin yaninda çirakliga basladi. Bu isi ona babasinin bir arkadasi bulmustu. Grimstad sekiz yüz nüfuslu küçük bir kiyi kasabasiydi. Ibsen Skien’e 1850 yilinda yeniden geldi, sonra bir daha ugramadi, artik ailesiyle tüm iliskisini hemen hemen koparmisti. Ibsen’in çalistigi eczane Jens Arup Reimann adinda bir adamindi. Eczanenin arka tarafi Reimann ailesinin oturma odasiydi, üst katta birbirine geçmeli üç oda vardi, en gerideki odada Reimann çifti ve en küçük çocuklari, yanindaki odada eczacinin ogullari ve Ibsen, en dis odadaysa iki hizmetçi kiz kaliyordu. Henrik pazar günleri görünüm resimleri yapmak için kirlarda dolasiyor, geceleri üniversite giris sinavlarina hazirlaniyordu. Içe dönüklügü çevrenin dikkatini çekmisti, akranlarindan çok kendinden yasli insanlarla ahbaplik ediyordu. Hizmetçi kizlardan, kendisinden on yas büyük Else Sophie Birkedalen ile aralarindaki yakinlik Sophie’nin gebe kalmasiyla sonuçlandi. Sophie ailesinin yanina döndü, çocuk Hans Jacob Henriksen adiyla vaftiz edildi. Sophie’nin açtigi davanin sonucunda mahkeme, çocuk on sekiz yasina gelinceye kadar Ibsen’in nafaka ödemesine karar verdi; ancak ne o zaman, ne daha sonra Ibsen’in ogluyla hiçbir iliskisi olmadi; bilindigi kadariyla Ibsen, yasam boyu ne bu çocuktan, ne de annesinden hiç kimseye söz etmemistir. Bu arada borç nedeniyle satisa çikarilan eczaneyi daha önce Reinmann’in çiragi olan Lars Nielsen satin aldi ve eczaneyi kentin daha merkezi bir yerine tasidi. Ibsen de kalfalik sinavlarini basarmis, eczaci kalfasi olmustu.

Ne ki parasal durumunda düzelme yoktu. Üç yil boyunca Lars Nielsen ile eczanenin arkasindaki ayni odayi paylasti, burasi hem laboratuvarlari, hem de yemek ve yatak odalariydi. Eczanenin yeni tasindigi yerde Ibsen bir arkadas çevresi olusturmaya basladi. Yirmi yasindaki Ibsen din ve siyaset konularinda özgür düsünceli bir insandi, 1848 yilinda bütün Avrupa’yi saran, kurulu düzeni tehdit eden devrimci halk ayaklanmalari karsisinda çok heyecanlanmisti. Ibsen’in çarpici görüsleri kulaktan kulaga yayiliyor, mizah dolu dizeleri, gerçekler karsisindaki sarakaci tavri çevresindekilerin hayranligini kazaniyordu. Arkadaslarindan Christopher Due, Ibsen’in gerçek bir ozan oldugunu sezmisti. O siralar Christiania Posten adli yeni bir gazetenin Grimstad muhabirligini yapan Due, Ibsen’in yazilarinin ilk kez yayinlanmasini sagladi. Ibsen’in Grimstad döneminden otuz siir kalmistir. Duygusallikla yüklü bu siirlerin yalnizca üçü siyasal bir ruh tasir. Tip ögrenimi yapma düsüncesi yeniden Ibsen’in aklini çelmisti; bunun için Latince bilmesi gerektiginden eczanenin arkasindaki odada Emil Bie’den Latince dersleri almaya basladi. Latince metinler üstünde çalismak onu ilk oyunu Catilina’yi yazmaya itti. 1849 ilkyazinda tamamladigi bu üç perdelik manzum oyunu arkadaslarindan Ole Schulerud Christiania- Theater’e verdi, oyun geri çevrildi. Ibsen, oyunu hiç degilse yayinlansin istiyordu; sonunda, Schulerud giderleri kendi cebinden karsilayarak oyunu bastirdi. Ibsen’in, 12 Nisan 1850’de Brynjolf Bjarme takma adiyla piyasaya çikan bu ilk oyunu 250 adet basilmisti ve çok az satildi. Ilk oyunun basilmasindan, takma da olsa adi Kristiania gazetelerinde geçtikten sonra Ibsen Grimstad’ta duramadi.

Kristiania’ya (bugün Oslo) gidip üniversite sinavlarina girmesinin zamani gelmisti. Kizkardesi Hedwig’in üstelemesi üzerine Kristiania’ya giderken Skien’e ugrayip on gün kaldi, bu Hedwig disinda yakinlarini son görüsü olacakti. Ibsen Kristiania’da Schulerud’un kaldigi çati katina yerlesti. Baskentte çagdas Norveç’in ilk sosyalisti Marcus Thrane’nin etkinlikleri bir kargasa ortamina yol açmisti. Alt katta oturan hukuk ögrencisi Theodor Abildgaard araciligiyla çok kisa bir süre siyasal olaylara karisan Ibsen için siyaset salt bir degisiklik olmaktan öteye geçmedi. Thrane ile yandaslarinin tutuklanip hüküm giymesinden sonra ömür boyu siyasetten uzak duran Ibsen yine Abillgaard araciligiyla Paul Botten-Hansen ile tanisti.

.

PDF Kitap İndir

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir